/Lukhach24H.com - Mạng trải nghiệm du lịch người Việt./

Thờ: Lê Đại Hành

Địa điểm: Làng Hữu Thanh Oai, huyện Thanh Trì

Thời gian: 7 - 9 tháng Ba, chính hội 8 tháng Ba

Đặc điểm: Cơm nắm muối vừng

Làng Hữu Thanh Oai trước kia có tên là Hữu Châu gọi nôm là làng Hữu Tó. Thời thuộc Pháp, Hữu Thanh Oai thuộc tổng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, phủ Ứng Hoà, tỉnh Hà Đông. Sau Cách mạng, một thời gian dài, hữu thôn Thanh Oai (xã Hữu Hoà) thuộc về tỉnh Hà Đông, rồi Hà Tây, Hà Sơn Bình. Sau năm 1979, làng thuộc về ngoại thành Hà Nội.

Trên con đường bê tông trải rộng của làng, giữa những ngôi nhà mái hiên, nhà cao tầng thấp thoáng những nếp nhà cổ, mái ngói rêu phong. Nó như kể với ta những câu chuyện cổ, những truyền thuyết của nhân dân về một nhân vật.

Năm ấy, giặc Tống đang lăm le xâm phạm bờ cõi nước ta. Chiếu vua ban ra, động viên trai tráng khắp nơi chuẩn bị chiến binh. Thế rồi một ngày kia, đầu làng bỗng rộn ràng tiếng vó ngựa, tiếng quân đi. Thấy lạ, dân làng đổ ra xem. Họ không tin nổi vào mắt mình vì dẫn đầu đoàn quân không ai khác chính là thập đạo tướng quân Lê Hoàn (người đã nối ngôi vua Đinh - lập nên triều đại Tiền Lê). Trên đường từ kinh đô Hoa Lư đi đánh giặc phương Bắc, người đi qua làng, dừng chân trên gò đất hình con quy ở xứ đồng Gạch. Nơi đây còn có tên gọi rừng Mơ - vì dải rừng bao la này có rất nhiều cây mơ. Trong lúc đội binh lính nghỉ ngơi, Lê Hoàn tổ chức vào rừng săn bắn và tuyển mộ thêm binh sỹ.

Hôm đó làng Hữu Thanh Oai rộn rã, tấp nập bởi cảnh tiễn đưa những người con thân yêu theo vua đi đánh giặc, cảnh những người phụ nữ náo nức làm cơm để đón khách quý, cảnh những chức sắc trong làng mang “tiệc quý” đến dâng vua và tiếp đãi binh sĩ. Bữa “tiệc” thật giản dị mà sâu đậm tình quê: Cơm nắm, muối vừng!

Cảm động trước tấm lòng của dân làng và đáp ứng ý nguyện của nhân dân, Lê Hoàn đã cho duệ hiệu và cắm hướng đình để dân thờ phụng. Người đi rồi, dân làng đã lập miếu thờ ở gò Con Quy, coi người là bậc thánh phù hộ, là thành hoàng của làng.

Lê Hoàn lên biên giới và trận ấy, ông chiến thắng trở về. Người dân làng Hữu Thanh Oai càng xiết bao tự hào về vị thánh thành hoàng của mình - một anh hùng dân tộc, một minh quân. Suốt cuộc đời, ông chỉ sống vì dân vì nước: lúc là tướng đã cùng Đinh Tiên Hoàng chống nạn cát cứ của 12 sứ quân, thống nhất đất nước; khi là vua ông đã dẹp tan cuộc ngoại xâm của giặc Tống, giặc Chiêm, giữ yên bờ cõi. Ông là người mở đầu cho một triều đại mới - triều Tiền Lê. Và cho đến nay, từ trẻ đến già của làng, ai ai cũng biết về sự kiện vua Lê Đại Hành qua làng, tặng làng chiếc mũ; về câu chuyện bà Đặng Thị (mẹ đẻ của vua) khi mới có thai đã chiêm bao thấy trong bụng nở hoa sen; về chuyện Lê Hoàn lúc nhỏ mồ côi cha mẹ, được viên quan sát họ Lê nhận nuôi, một đêm kia rét mướt, người nằm phục úp cối để ngủ. Khi viên quan sát họ Lê lại gần thì thấy con rồng vàng ấp lên trên.

“Sách Đại Việt sử ký toàn thư” cũng viết rất rõ về sự việc trên, sách còn viết “Vua là người phóng khoáng có chí lớn”. Tiên Hoàng khen là trí dũng, chắc thế nào cũng làm được việc, mới giao cho trông coi 2 nghìn binh sĩ, rồi thăng dần đến chức Thập Đạo tướng quân điện tiền đô chỉ huy sứ (Đại Việt sử ký toàn thư, tập I, trang 167).

Lê Văn Hữu - một sử gia nổi tiếng thời Trần thì viết “Lê Đại Hành giết Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc, bắt Quân Biện, Phụng Huân, dễ như lùa trẻ con, như sai nô lệ, chưa đầy vài năm mà cõi bờ yên tĩnh, cái công đánh lấy tuy nhà Hán, nhà Đường cũng không hơn được” (sách đã dẫn - trang 167). Trong đình làng Hữu Thanh Oai hiện còn lưu giữ 6 đôi câu đối ghi công đức của thần Lê Hoàn.

Nhị Thanh văn hiến truyền giang hữu

Thập đạo phong tài tự tiên châu

Tạm dịch:

Văn hiến đất Nhị Thanh lưu truyền bên bờ hữu

Phong tư quan Thập đạo có từ thời trước.

Đình thờ Lê Hoàn được dựng lên sau khi ông đi khỏi. Truyền thuyết kể lại rằng, lúc đầu thì đình Hữu Thanh Oai được làm bằng tranh tre, nứa lá ngay trên gò đất hình con quy, nằm cách nơi ở của dân làng gần 200m. Quanh đình có vườn cây bao quanh, ao bán nguyệt ở phía trước. Gần đây, sau khi nạo vét ao bán nguyệt, người ta đã tìm thấy những viên gạch cổ có kích thước và trang trí hoa văn giống như loại gạch tìm thấy trong khu vực Hoa Lư.

Vậy nên rất có thể, một thời gian ngắn sau sự kiện vua Lê Đại Hành đi qua, đình này đã được làm bằng vật liệu kiên cố. Còn ngôi đình hiện nay mà ta đang thấy vẫn được xây dựng trên gò đất hình con quy, đã được trùng tu nhiều lần, nhất là trong thời nhà Nguyễn. Hai niên đại cụ thể còn ghi lại về việc trùng tu ngôi đình là năm 1899, đời vua Thành Thái và năm 1929, đời vua Bảo Đại. Nhiều người trong làng đã góp công tu sửa lại đình, trong đó có cụ Đoàn Chiển - tổng đốc Hưng Yên cũ. Hiện nay đình làng còn lưu giữ được nhiều di vật như: long ngai, bài vị, đồ thờ, hương án, long đình thế kỷ 19 và một bộ kiệu bành thời Lê Trung Hưng thế kỷ 18; một bát hương đá thời Tự Đức; chín đạo sắc phong thần của các đời vua Nguyễn và bốn bức hoành phi, 6 đôi câu đối.

Trước đây, hội làng Hữu Thanh Oai thường được tổ chức vào ngày rằm tháng Giêng, nhưng sau khi Lê Hoàn mất (mùa xân năm 1005), nhân dân làng Hữu Thanh Oai đã lấy ngày kị huý (8 tháng Ba) làm ngày hội chính của làng. Vậy là từ đây Hữu Thanh Oai có hai ngày hội: Rằm tháng Giêng làm lễ dâng hương, lễ thánh, chúc phúc cho dân làng; ngày 8 tháng Ba cùng với các làng Phú Diễn, Tả Thanh Oai, Hữu Thanh Oai tổ chức hội làng, tưởng nhớ đến anh hùng, vị thánh Lê Hoàn.

Lễ hội làng Hữu Thanh Oai được tổ chức trong 3 ngày, ngày 7 tháng Ba làm lễ mộc dục; ngày 8 tháng Ba là ngày chính hội. Rước kiệu sẽ tổ chức vào ngày mồng 8. Nơi khởi đầu buổi rước là đền Nghênh Chai - xưa kia đền này được dựng ở giữa làng. Khi mặt trời lên là lúc kiệu khởi giá. Đoàn rước từ từ rời khỏi đền, đi theo đường làng, hình chữ chi, tiến ra đình. Đến Nghênh Chai cách đình 200m, từ xa nhìn lại thấy đoàn người đi rước uốn lượn trên đường làng, như một con rồng khổng lồ, rực rỡ muôn màu sắc. Và năm nào cũng vậy, trong đêm chính hội cũng có rước đuốc. Theo tục lệ ở Hữu Thanh Oai và hội làng ở các nơi khác thì phụ nữ không được ra đình dự hội. Nhưng trong đêm rước đuốc này, già, trẻ, gái, trai trong làng sẽ cùng được tham gia. Như một con rồng lửa, đoàn rước đuốc sẽ đi từ đền Nghênh Chai ra tới đình. Theo quan niệm của nhân dân làng Hữu Thanh Oai thì đêm rước đuốc là hình ảnh tượng trưng cho đoàn quân theo vua Lê Đại Hành hành quân lên biên giới phía Bắc.

Ngày hội làng, lễ vật được dâng lên thành hoàng gồm oản, bánh chè kho, bánh dầy, hương, hoa, quả và một món không thể thiếu đó là cơm nắm muối vừng. Tục lệ ở làng quy định không dâng tiến xôi, thịt trong ngày hội. Vì thế, mâm lễ cơm nắm muối vừng - món ăn tượng trưng cho vua Lê Đại Hành và quân lính sử dụng trong suốt cuộc hành quân ở Hội làng Hữu Thanh Oai - đã trở thành mâm lễ độc đáo so với những hội làng quanh vùng, cũng thờ vua Đại Hành.

Phần độc đáo, phong phú không kém trong hội làng ở Hữu Thanh Oai đó là phần hội. Tham dự sẽ là cuộc thi hát trống quân của những người trong làng. Ai hát hay, người đó sẽ được nhận thưởng. Hiện nay, trong làng còn có cụ Tham (cụ Giổ) gần 90 tuổi, là người có giọng hát trống quân hay, còn sống. Ngoài hát trống quân, trong lễ hội còn có hát ca trù, bơi chải trên sông. Và đặc biệt là thi bơi của các tay bơi giỏi trong làng. Cuộc thi bơi có lẽ thu hút đông đảo trai tráng và dân làng nhất. Chuyện kể lại rằng, để trở thành những tráng binh khoẻ, có thể giúp vua đánh giặc, từ xửa từ xưa, lợi dụng dòng Nhuệ Giang, trai tráng trong làng sáng, tối đều đua nhau ra sông bơi lội. Có những lần trăng đã lên cao, nhưng những trai trẻ của làng vẫn hò hét, thách đố nhau luyện tập. Ngày hội (9 tháng Ba), sau một thời gian rèn luyện kiên trì, cũng là lúc các tay bơi được bộc lộ tài năng thực sự của mình trong tiếng hò reo của nhân dân hai bên bờ, các tay bơi cùng hăng hái vào cuộc đua. Phần thưởng dành cho người chiến thắng sang thì được mảnh vải lụa, còn không thì chỉ là oản, là hoa quả nhưng như thế cũng đủ đem lại vinh quang và niềm kiêu hãnh cho người chiến thắng.

Hội làng kết thúc vào cuối ngày mùng 9 tháng Ba, thế nhưng dư âm không khí của nó còn kéo dài trong suốt cả năm, để rồi đến ngày 8 tháng Ba sang năm, hội lại đến, mọi người lại dự hội tưng bừng để tưởng nhớ vua Lê Đại Hành.