Di tich Den Hung


Di tich nay gan lien voi truyen thuyet muoi tam doi vua Hung xay dung nha nuoc Van Lang, dong do o Phong Chau. Ngay nay thuoc thon Co Tich - xa Hy Cuong - huyen Lam Thao - tinh Phu Tho.


Co the noi rang, tren the gioi chua co dan toc nao lai co mot ngay gio chung nhu dan toc Viet do la ngay gio to Hung Vuong.:

"Du ai di nguoc ve xuoi,

Nho ngay gio to mung muoi thang ba"

Tu Ha Noi theo quoc lo 2 den thanh pho Viet Tri khoang 90km. di tiep 10km se den khu di tich den Hung. Di tich nay gan lien voi truyen thuyet muoi tam doi vua Hung xay dung nha nuoc Van Lang, dong do o Phong Chau. Ngay nay thuoc thon Co Tich - xa Hy Cuong - huyen Lam Thao - tinh Phu Tho.

den Hung la di tich lich su van hoa dac biet quan trong cua quoc gia, duoc xay dung tren nui Hung - thuoc dat Phong Chau - von la dat ke do cua Nha nuoc Van Lang 4.000 nam truoc day. Toan bo Khu di tich co 4 den, 1 chua va 1 lang hai hoa trong canh thien nhien, co dia the cao rat ngoan muc, hung vi, dat day khi thieng cua son thuy hoi tu.

Nui Hung (con goi la nui Ca theo tieng dia phuong hay con co nhieu ten goi khac nhau: Nghia Linh, Nghia Cuong, Hy Cuong, Hy Son, Bao Thieu Linh, Bao Thieu Son,...), co do cao 175 m so voi mat nuoc bien. Tuc truyen rang, nui Hung la chiec dau rong huong ve phia Nam , minh rong uon khuc thanh nui Van, nui Troc, nui Pheo,.... Nui Van cao 170m, xap xi nui Hung. Nui Troc nam giua nui Hung va nui Van, cao 145 m. Ba dinh nui: nui Hung, nui Van, nui Troc theo truyen thuyet la ba dinh "Tam son cam dia" duoc dan gian tho tu rat lau doi.

Toan khu di tich den Hung xua kia la rung gia nhiet doi, den nay chi con nui Hung la ram rap xanh tuoi voi 150 loai thao moc thuoc 35 ho, trong do con sot lai mot so cay dai thu nhu cho, thong, lu,...va mot vai giong cay co so nhu kim giao, thien tue,..

Cong den

duoc xay dung vao nam Khai dinh thu 2 (1917). Cong xay kieu vom cuon cao 8,5m, hai tang 8 mai, lop gia ngoi ong. Tang duoi co mot cua vom cuon lon, dau cot tru cong tang tren co cua vom nho hon, 4 goc tang mai trang tri Rong, dap noi hai con Nghe. Giua cot tru va cong dap noi phu dieu hai võ sy, mot nguoi cam giao, mot nguoi cam riu chien, mac ao giap, nguc trang tri ho phu. Giua tang mot co de buc dai tu: "Cao son canh hanh" (len nui cao nhin xa rong). Con co nguoi dich la "Cao son canh hanh" (duc lon nhu nui cao). Mat sau cong dap hai con ho la hien than vat canh giu than.

den Ha

Tuong truyen noi day, Me Au Co sinh ra boc tram trung, sau no thanh 100 nguoi con trai, nguon goc "dong bao" (cung boc) duoc bat nguon tu day. Dau tich gieng "Mat Rong" la noi me Au Co ap trung nay van con o phia sau den.

den Ha duoc xay dung lai tren nen dat cu vao the ky XVII - XVIII. Kien truc kieu chu "nhi" gom hai toa tien bai va hau cung, moi toa ba gian, cach nhau 1,5m. Kien truc don so keo cau suot, bay goi vao dau keo lam cho mai sau dai hon mai truoc. doc xay lien tuong voi doc Hau cung, hai ben dap phu dieu, mot ben voi, mot ben ngua. Bo noc phang, khong trang tri my thuat. Mai lop ngoi mui, dia phuong goi la ngoi mui lon.

Ngay chan den Ha la Nha bia voi kien truc hinh luc giac, co 6 mai. Tren dinh co dap hinh nam ruou, 6 mai duoc lop bang gach bia ben trong, ben ngoai lang xi mang, co 6 cot bang gach xay tron, duoi chan co lan can. Trong nha bia truoc day dat tam bia ghi lai viec tu sua duong len nui Hung, hien nay dat bia da, noi dung ghi loi dan cua Chu tich Ho Chi Minh khi Nguoi ve tham den Hung ngay 19/9/1945:

"Cac Vua Hung da co cong dung nuoc

Bac chau ta phai cung nhau giu lay nuoc"

Gan den Ha co mot ngoi chua, xua co ten la Son canh thua long tu, sau doi la Thien quang thien tu. Chua duoc xay theo kieu noi cong ngoai quoc, gom cac nha: tien duong (5 gian), thieu huong (2 gian), tam bao (3 gian) o phia truoc, day hanh lang, nha To o phia sau. Cac toa duoc lam theo kieu cot tru, qua giang goi dau vao cot xay, keo suot. Mai chua duoc lap ngoi mui, dau dao cong. Bo noc tien duong dap luong long chau nguyet. Chua tho Phat theo phai dai thua.

Truoc cua chua co cay thien tue la noi Chu tich Ho Chi Minh da noi chuyen voi can bo va chien si dai doan quan tien phong truoc khi ve tiep quan thu do Ha Noi. Truoc san chua co 2 thap su hinh tru 4 tang. Tren noc dap hinh hoa sen. Long thap xay rong, cua vom nho. Trong thap co bat nhang va tam bia da khac ten cac vi hoa thuong da tu hanh va vien tich tai chua.

Chua con co mot gac chuong duoc xay dung vao the ky XVII, gom 3 gian, 2 tang mai, 4 vi keo cot kieu chong giuong ket hop voi bay le. Cac bay le hau nhu de tron khong cham tro gi. Tren gac chuong co treo qua chuong, khong ghi nien dai duc chuong ma chi ghi: "dai Viet quoc, Son Tay dao Lam Thao phu, Son Vi huyen, Hy Cuong xa, Co Tich thon cu phung". Qua do co the doan qua chuong duoc duc thoi Hau Le.

den Trung (Hung Vuong To mieu) den xuat hien som nhat tren nui Hung. Tu dau the ky XV, den bi giac phia Bac tan pha. Cach day 300 nam den Trung duoc xay dung lai theo chu "Nhat" va ton tai cho den bay gio. Tuong truyen la noi cac Vua Hung cung cac Lac hau, Lac tuong du ngoan ngam canh thien nhien va hop ban viec nuoc. Noi day hoang tu Lang Lieu da dang len vua Hung thu 6 le vat cua minh - banh chung, banh day the hien troi dat, long thuong dan, yeu lao dong, hieu thao va sang tao. Vua cho rang banh thi ngon, y thi hay nen nhuong ngoi cho Lang Lieu.

den Thuong duoc dat tren dinh nui Hung xay tu the ky XV va trung tu vao nam 1914, 1922. Trieu dinh phong kien luon xuat tien, cu nguoi giam sat xay dung. Tuong truyen rang thoi Hung Vuong, Vua Hung thuong len dinh nui Nghia Linh de tien hanh nghi le tin nguong cua cu dan nong nghiep tho troi dat, tho than lua, cau mong mua thuan gio hoa, mua mang tuoi tot, nhan khang vat thinh. Truyen thuyet cung cho rang tai dinh nui cao nay, Hung Vuong thu 6 sau cuoc khang chien chong giac An thang loi , cam kich truoc vi anh hung co cong danh giac cuu nuoc nen da lap mieu tho Thanh Giong tren dinh nui. Nhung hien tai thi mieu nay khong con nua.

Ngay nay trong den Thuong co buc dai tu de "Nam Viet trieu to" (To khai sang nuoc Viet Nam). den duoc lam kieu chu Vuong, kien truc don gian, keo cau, khong co cham tro, duoc xay dung qua bon cap khac nhau gom: nha chuong trong (cap I), dai bai (cap II), tien te (cap III) va hau cung (cap IV).

Ben phia tay trai den co mot cot da the, tuong truyen do Thuc Phan dung len khi duoc Vua Hung thu 18 truyen ngoi de the nguyen bao ve non song dat nuoc ma Hung Vuong trao lai va doi doi huong khoi trong nom mieu vu ho Vuong. Cot da cao 1,3m, rong 0,3m, hinh vuong. den nam 1968, Ty Van hoa Vinh Phu ton tao len be nhu hien nay.

Lang Hung Vuong tuong truyen la mo cua Vua Hung thu 6. Lang mo nam o phia dong den Thuong khi xua la mo dat, thoi Tu duc nam thu 27 (1870) cho xay mo dung lang. Thoi Khai dinh thang 7 (1922) trung tu lai. Lang hinh vuong, cot lien tuong, co dao cong 8 goc, tao thanh 2 tang mai. Tang duoi 4 goc dap 4 con rong tu the bo, tang tren dap rong uon nguoc, dinh lang dap hinh "qua ngoc" theo tich "cuu long tranh chau". Mai dap ngoi ong, co diem, 3 phia deu dap mat ho phu. Ba mat Tay, dong, Nam deu co cua vom, 2 ben cua deu dap ky lan, xung quanh co tuong bao quanh, trang tri hoa, chat lieu bang da. Trong lang co mo Vua Hung. Mo xay hinh hop chu nhat dai 1,3m, rong 1,8m, cao 1,0m. Mo co mai mui luyen. Phia trong lang co bia da ghi: Bieu chinh (lang chinh). Phia tren ba mat lang deu co de: Hung Vuong lang (Lang Hung Vuong).

den Gieng (ten chu la Ngoc Tinh)

Tuong truyen la noi hai cong chua Tien Dung va Ngoc Hoa (con gai cua Vua Hung thu 18) thuong soi guong, van toc khi theo cha di kinh ly qua vung nay. Hai ba co cong day dan trong lua nuoc va tri thuy nen duoc nhan dan lap den tho phung muon doi. den duoc xay dung vao the ky XVIII, theo huong dong Nam, kien truc kieu chu cong, gom nha tien bai (3 gian), hau cung (3 gian), 1 chuoi vo va 2 nha oan (4 gian), co phuong dinh noi tien bai voi hau cung.

Cong den Gieng duoc xay vao the ky XVIII, kieu dang gan giong cong chinh nhung nho va thap hon. Cong xay theo kieu kien truc 2 tang 8 mai. Tang duoi, giua co mot cua xay kieu vom, hai ben co hai cot tru tren lap nghe chau. Tang tren giua cong co buc dai tu de: "Trung son tieu that" (ngoi mieu nho trong nui). Hai ben co de cau doi va tuong hai võ sy. Mat sau cong dap ho, moi con mot ben.

den To mau Au Co
duoc bat dau xay dung vao nam 2001 va khanh thanh thang 12/2004. den duoc xay dung tren nui oc Son (nui Van) theo kien truc truyen thong voi cot, xa, hoanh, dui bang go lim, mai duoc lop bang ngoi mui hai, tuong bang gach bat. den chinh co dien tich 137m2, lam theo kieu chu dinh. Ben canh den chinh co nha Ta vu, nha Huu vu, nha Bia, Tru bieu, Tu tru, cong Tam quan, nha tiep khach va hoa vien. Trong den co tuong tho Me Au Co va hai Lac hau, Lac tuong. duong di len den duoc xay bang 553 bac da Hai Luu.

Bao tang Hung Vuong

Bao tang Hung Vuong duoc khoi cong xay dung vao nam 1986 va duoc khanh thanh vao ngay 28/3/1993 nhan dip le hoi. Voi gan 700 hien vat goc tren tong so hon 4.000 hien vat co trong Bao tang, 162 buc anh, 4 buc tranh gom, 5 buc tranh son mai, 9 buc go dong, 5 hop hinh, mot nhom tuong lon va nhieu hien vat khac duoc trung bay da khac hoa chu de tong quat: "Cac Vua Hung dung nuoc Van Lang tren manh dat Phong Chau lich su".

den Hung vua la thang canh dep, vua la mot di tich lich su - van hoa dac biet quan trong doi voi nguoi Viet Nam. Ve voi den Hung la ve voi coi nguon dan toc, de tu hao ve dong giong tien rong dang chay trong huyet mach cua moi nguoi dan Viet Nam!

Lien he Di tich Den Hung

Tho Co Tich - Xa Hy Cuong Huyen Lam Thao, Phu Tho

Dien thoai: 0543.932.889 - 0915.884.089